Poznaj historię kamienicy przy Piotrkowskiej 120 w Łodzi, gdzie w 1899 r. bracia Krzemińscy otworzyli pierwsze w Posce stałe kino „Gabinet Iluzji”.
Początki stałej kinematografii na ziemiach polskich nierozerwalnie wiążą się z łódzką kamienicą przy ulicy Piotrkowskiej 120. To właśnie tutaj, pod koniec 1899 roku, bracia Władysław i Antoni Krzemińscy otworzyli „Gabinet Iluzji” – pierwsze stałe kino, wykorzystujące oryginalny aparat zakupiony od braci Lumière. Dzisiejszy budynek, zaprojektowany przez Gustawa Landau-Gutentegera dla Szmula Bornsteina, płynnie łączy dziewiętnastowieczną historię przemysłową z nowoczesną tożsamością filmową Łodzi, stanowiąc kluczowy punkt na mapie kulturowej miasta. Odkryj nasze historyczne wnętrza na naszym Instagramie.
Ulica Piotrkowska, mierząca ponad cztery kilometry długości, od lat stanowi najważniejszą oś urbanistyczną Łodzi. W latach 20. XIX wieku, na podstawie planów Filipa de Viebiga, wyznaczono tu głębokie działki budowlane, które determinowały specyficzny rozwój architektoniczny: reprezentacyjne kamienice frontowe skrywały za sobą rozległe podwórza przemysłowe.
Początki zagospodarowania placu nr 77 (późniejszy numer hipoteczny 538) sięgają marca 1832 roku, kiedy grunt objął saski tkacz Jan Gottfryd Kluttig. W tym okresie na froncie stał jedynie parterowy, drewniany dom mieszkalny pokryty gontem o wymiarach 26 na 14 łokci polskich (około 15 metrów długości i zaledwie 2,30 metra wysokości). Nieruchomość zmieniała właścicieli – należała m.in. do piekarza Karola Trautmanna oraz adwokata Jana Szostkowskiego.
Przełom architektoniczny nastąpił w 1890 roku. Nowy właściciel, Szmul Bornstein, zlecił projekt nowoczesnej, trzypiętrowej kamienicy wielkomiejskiej uznanemu łódzkiemu architektowi Gustawowi Landau-Gutentegerowi. Bogato zdobiona, eklektyczna fasada zdominowała front działki, stając się symbolem dynamicznego rozwoju dawnej „Ziemi Obiecanej”.
Najbardziej doniosłym wydarzeniem w historii obiektu pod numerem 120 było uruchomienie pierwszego stałego kina na ziemiach polskich pod koniec 1899 roku. Inicjatywa należała do braci Władysława i Antoniego Krzemińskich, którzy wydzierżawili lokal po popularnej restauracji Adolfa Fischera.
Aparat projekcyjny: Bracia Krzemińscy wykorzystywali oryginalny kinematograf zakupiony we Francji bezpośrednio od braci Lumière, zaledwie cztery lata po jego opatentowaniu.
Modyfikacje techniczne: Antoni Krzemiński wprowadził do francuskiego projektora autorskie ulepszenie konstrukcyjne – tzw. pętlę, która zapobiegała rwaniu się delikatnej taśmy celuloidowej.
Repertuar: Pokazy obejmowały pakiet osiemnastu sprowadzonych filmów, przeplatanych odczytami popularyzatorskimi z zakresu astronomii i krajoznawstwa.
„Gabinet Iluzji” funkcjonował w tym miejscu przez około trzy miesiące. Ograniczona baza dostępnych na rynku filmów wymusiła na właścicielach przekształcenie biznesu w kino obwoźne (wiosną 1900 roku przenieśli się do Radomia i Częstochowy). Choć epizod łódzki trwał kilkanaście tygodni, stał się on mitem założycielskim filmowej tożsamości miasta, znanego później jako „HollyŁódź”. Dziś tradycję tę kontynuuje hotel filmowy Stare Kino Cinema Residence, oferując noclegi i sale konferencyjne w tym historycznym miejscu.
Nie. „Gabinet Iluzji” braci Krzemińskich działał przy Piotrkowskiej 120 przez około trzy miesiące, od końca 1899 do marca 1900 roku. Następnie właściciele przenieśli działalność do innych miast, a po powrocie do Łodzi w listopadzie 1900 roku uruchomili kino „Biograf” pod numerem 17. Tradycję filmową pod adresem Piotrkowska 120 reaktywowano dopiero w 2013 roku, otwierając tam hotel filmowy Stare Kino Cinema Residence, którego ofertę biznesową można sprawdzić na stronie internetowej.
Projekt trzypiętrowej, eklektycznej kamienicy frontowej powstał w 1890 roku, a jego autorem był wybitny łódzki architekt Gustaw Landau-Gutenteger. Inwestorem budowy był ówczesny właściciel nieruchomości, Szmul Bornstein.